مركز اطلاعات و مدارك اسلامى
558
فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى )
1 . ظهور تصورى : به معناى انسباق يك معنا به ذهن مخاطب ، كه از وضع نشأت گرفته و اراده متكلم در انعقاد آن دخالت ندارد ؛ 2 . ظهور تصديقى اولى : به معناى ظهور حال متكلم بر خطور دادن و احضار معنا به وسيله لفظ در ذهن مخاطب ؛ 3 . ظهور تصديقى ثانوى : به معناى تعلق اراده جدى متكلم به معنايى كه به ذهن مخاطب ، خطور كرده است . بنابراين ، ظهور تصديقى بر دو قسم است : قسم اول بر مراد استعمالى متكلم و قسم دوم بر مراد جدّى وى دلالت مىكند . مرحوم « مظفر » تقسيم ظهور تصديقى را به اولى و ثانوى نمىپذيرد . « 1 » ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 2 ، ص 153 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 183 . همان ، ج 1 ، ص 302 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 174 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 529 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 281 . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 724 . ظهور تصورى معناى متبادر از يك لفظ به محض شنيدن آن ظهور تصورى ، به معناى انسباق ذهن مخاطب از شنيدن يك لفظ به معناى خاص است كه تنها علم به وضع در انعقاد آن دخالت دارد و اراده متكلم در آن نقشى ندارد و لفظ به هر صورتى كه ايجاد شود حتى اگر از برخورد دو سنگ باشد بر معنا دلالت مىكند . اين ظهور از وضع مفردات كلام در معناى مخصوص به وجود مىآيد و بر چيزى جز شنيدن لفظ متكى نيست ، مانند دلالت كلمه « اكرم » و « العلماء » در جمله « اكرم العلماء » بر معنايى كه غير معناى تمام جمله است ؛ يعنى تكتك كلمات بر معناى موضوع له دلالت مىكند . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 134 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 302 . همان ، ج 2 ، ص 183 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 173 . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 2 ، ص 153 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 280 . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 724 . ظهور تضمنى ظهور كلام در جزء معناى لفظ ظهور كلام در جزء معنا به تبع ظهور آن در تمام معنا را ظهور تضمنى مىگويند ؛ براى مثال ، اگر كسى به فروش خانه خود اقرار كند ظهور كلام او در بيع همه خانه ، ظهور استقلالى است ، ولى ظهور كلام وى در بيع حياط و اتاقهاى خانه ، ظهور تضمنى نام دارد . همچنين اگر مولا بگويد : « اكرم كل من فى الدار من العلماء » و در خانه ، صد عالم حضور داشته باشند ، در اينجا دو ظهور وجود دارد : 1 . ظهور مطابقى كه همان وجوب اكرام همه علما است ؛ 2 . ظهور تضمنى كه وجوب اكرام يكايك آنان است . نكته : در اينكه ظهور تضمنى از نظر ثبوت ، از ظهور استقلالى تبعيت مىكند ، بحثى نيست ، اما در اينكه از نظر سقوط نيز اين تبعيت وجود دارد يا نه اختلاف است . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 198 . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 2 ، ص 188 . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 723 . ظهور تعليقى ظهور متوقف بر عدم ذكر قيد ظهور تعليقى ، مقابل ظهور تنجيزى بوده و عبارت است از ظهورى كه انعقاد آن ، معلّق بر عدم بيان تقييد مىباشد ؛ به اين معنا كه نياوردن قيد در كلام ، سبب انعقاد ظهور مىگردد ، مانند : ظهور كلام در اطلاق ، كه معلق بر عدم بيان تقييد است ؛ بنابراين ، ظهور مطلق ، ظهور تعليقى است و بستگى به اتمام مقدمات حكمت دارد . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 510 . عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 3 ، جزء 2 ، ص 147 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 8 ، ص 257 . خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 3 ، ص 377 . ظهور تنجيزى ظهور فعليت يافته و غير متوقف بر شىء ديگر ظهور تنجيزى ، مقابل ظهور تعليقى بوده و عبارت است از ظهورى كه فعليت داشته و شكلگيرى آن بر هيچچيز ديگرى متوقف نيست ، مانند ظهور عام در عموم ، زيرا عموم عام از وضع ، سرچشمه مىگيرد و بلافاصله بعد از ورود عام ، براى آن منعقد مىگردد ؛ به خلاف ظهور مطلق كه به عدم بيان ( قيد ) بستگى دارد و تا زمانى كه از نظر عرف امكان تقييد وجود داشته باشد ، براى مطلق ، ظهورى شكل نمىگيرد . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 511 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 8 ، ص 257 . عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 4 ، جزء 2 ، ص 147 .
--> ( 1 ) . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 135 .